آنان فارسي را وسيله اي براي ايجاد الفت وافزايش همبستگي ها ديدند وهر گز نيانديشيدند كه اين زبان در پي سلطه سياسي  يا تحميل فرهنگي قدم بردارد . اغلب سلاطين عثماني همانگونه كه فرزندان خود را به فراگيري زبان فارسي تشويق مي كردند ‘ از اعزاز فارسي نويسان دريغ نمي ورزيدند . بعضي از آنان چون سلطان محمد ‘ سلطان  بايزيد ‘ سلطان سليم  وسلطان سليمان علاقمند به شعر فارسي بوده واشعاري به زبان فارسي سروده اند . توجه وعلاقه سخنوران ترك به فارسي ‘ بر رونق اين زبان درميان تركان افزود . اين پاسداران ترك فارسي از راههاي مختلف به ترويج زبان وادبيات فارسي دست مي زدند ؛ بعضي چون فضولي ‘ ردپاي سخنوران نامي فارسي گوي را تعقيب كرده ؛ برخي چون نوائي به استقبال بزرگ شاعران ايراني مي رفتند ودر اقتفاي آنان شعر مي ساختند ؛ بعضي ديگر ترجمه امهات آثار فارسي را ترجيح مي دادند ؛ عده اي چون سروري ‘ سودي ‘ لامعي وشمعي در وادي شرح نويسي قدم مي گذاشتند ؛ بلاخره عده اي چون شعوري ‘ شاهدي وحليمي به تدوين فرهنگهاي دوزبانه مي پرداختند .

در قرن نوزدهم از سال ( 1902 تا 1949) مجلات وروزنامه هاي فارسي بسياري در استانبول چاپ وبه ايران فرستاده مي شد كه تاثير بسزاي در تحول انديشه ها وحتي تحول نثر فارسي بر جاي گذاشته ؛ از جمله آنها ‘ روزنامه اختر ‘ خاور ‘ شمس ‘ ومجلات حوار ‘ معلومات ‘ پارسي ‘ الدستور ‘ جهان اسلام ‘ شيدا واخوت مي باشد كه چاپ اين مقدار روزنامه ومجله دراستانبول نشان از آشنايي انتشارات تركيه  با زبان وادبيات فارسي است .

ادبيات ديواني يا به تعبيري ادبيات كلاسيك ترك كه در دوره عثماني به اوج رسيده ‘ مهمترين وجه مشترك دوملت است كه تحت تاثير شديد ادبيات فارسي شكل گرفت وتا نيمه دوم قرن نوزدهم ‘ بدون اينكه تغيري در ساختارش پديد آيد ‘ آثار گرانسنگي صادر كرد .

   آموزش زبان وادبیات فارسی با تشکیل مکاتب رشدیه در زمان دولت عثمانی درمکتخانه ها به صورت رسمی شروع می شود.  سپس در زمان تنظیمات " مشروطیت " با حصور دانشمندان ایرانی که به استانبول مهاجرت کرده بودند .سیستم منسجمی شامل دوره ابتدایی ، متوسطه وعالی بناء نهاده می شود که درتمام این دوره آموزش زبان وادبیات فارسی در برنامه های آموزشی مدارس گنجانده می شود . در همین زمان است که به همت میرزاحبیب اصفهانی اولین کتاب دستور زبان فارسی بنام  " دستور سخن " در استانبول چاپ می شود تا دانش آموزان علاوه بریاد گیری مکالمه زبان فارسی با دستور زبان فارسي نیز آشنا شوند .

تاريخچه کرسي زبان وادبيات فارسي دانشگاه استانبول                                               هلموت ريتر شرق شناس و دانشمند آلماني در اثناي جنگ جهاني دوم به ترکيه پناهنده مي شود. درسال 1938 به اتفاق پرفسور احمد آتش اقدام به تاسيس انستيتوي شرق شناسي مي نمايند که وابسته به دانشگاه استانبول (دارالفنون)  بوده و دروس زبان و ادبيات فارسي و عربي در آن تدريس مي شده است .

در آن زمان گروه زبان و ادبيات فارسي علاوه برآموزش زبان و ادبيات فارسي به انجام تحقيق و بررسي وگردآوري اطلاعات مربوط به ادبيات کلاسيک و معاصر ايران ، تاريخ و فرهنگ ترک که در منابع فارسي جاي گرفته بود نيز مي پرداختند. فرهيختگان گروه زبان و ادبيات فارسي پس ازگذراندن  مراحل آموزشي و پژوهشي‘  عنوان  زبان شناس در رشته زبان و ادبيات فارسي را کسب مي‌کردند . در زمان حضور هلموت ريتر تحقيقات بسيار ارزشمندي در زمينه نسخه هاي خطي فارسي توسط ايشان وشاگردان مشهورش همچون احمد آتش ‘ تحسين يازيجي ‘اورهان بيلگن و... انجام گرفته است . وكتاب گرانسنگ درياي جان  تاليف  پرفسور هلموت ريتر كه به زبان فارسي مي باشد .  بارها در ايران  تجديد چاپ ومنتشر شده است .                                                                                                           پس از در گذشت دانشمندان بزرگي همچون هلموت ريتر آلماني، شاگردان نامي ايشان از جمله احمدآتش، تحسين يازيجي  و ...... ؛ با حضور دکتر ناجي تکماک،دکتر اروهان بيلگين (که مدارک تحصیلی خود را از ايران دريافت کرده بودند) ، محمدکانار و  دکتر ميلاني(تنها استاد ايراني مقیم ترکیه) کرسي زبان و ادبيات فارسي دانشگاه استانبول به حيات خود ادامه مي دهد .                                                 پس از پيروزي انقلاب اسلامي  با توجه به  ملاحظات سياسي و ديدگاه منفی مسئولين سازمان آموزش عالی ترکیه (YÖK) نسبت به روابط علمی و آموزشی با ج.ا.ایران و عدم تایید مدارک اخذ شده از ایران و عدم تبادل استادان ودانشجويان زبان و ادبيات فارسي؛ کرسي زبان و ادبيات فارسي دانشگاه استانبول نيز با رکود شديد مواجه مي گردد .                                                                                        علاوه بر این‘  سازمان مذکور در راستای ممانعت از رشد روابط علمی و آموزشی دو کشور به مرور اقدام به حذف واحدهای درسی زبان فارسی در رشته های الهیات، تاریخ، زبان و ادبیات ترکی و همچنین در مدارس امام خطیب مي نمايد.                                                                                                در چند سال اخير با عنايت به توسعه و گسترش روابط دو کشور ج.ا.ایران و ترکيه‘ توجه به فراگیری زبان و ادبیات فارسی روند رو به رشدی داشته و با عنایت به فعالیتهای فرهنگی و حمایتهای ج.ا.ایرن، کرسي زبان و ادبيات فارسي جاني دوباره گرفته و در حال حاضر شاهد افزايش تعداد دانشجو در مقاطع ليسانس و فوق ليسانس هستيم .  

-‌فعاليتهاي‌آموزشي كرسي ‌‌زبان‌‌و‌ادبيات‌‌فارسي‌‌در‌‌دوره‌‌زماني  ‌سالهاي 2000 تا 2009 در دانشگاه استانبول

در سالهای 2000 تا 2002 به سبب سيستم کنکور ترکيه و همچنین عدم انگیزه در بین شرکت کنندگان در کنکور برای انتخاب رشته زبان و ادبیات فارسی به علت ملاحظات فوق الذکر، ورود به رشته زبان و ادبيات فارسي افت بسيار زيادي داشته است. از اينرو در سالهای 2004، 2005 و 2006  بدليل افت محسوس ورودي ها در سالهای قبل، تعداد فارغ التحصيلان هم به همان نسبت با کاهش روبرو بوده است .          از سال 2003 با توجه به بهبود و گسترش روابط همه جانبه دو کشور و همچنین تغییر سيستم آزمون کنکور ترکيه  با عث ايجاد انگیزه برای  ادامه تحصيل در رشته زبان و ادبیات فارسی وافزايش  ورودي ها به اين  رشته مي گردد.

جدول ورودي هاي رشته زبان وادبيات فارسي از سال 2000 تا 2009

 

فارغ التحصيلان

ورودي ها

سال

 

1

2000

31

4

2001

25

4

2002

6

34

2003

8

40

2004

8

37

2005

17

41

2006

35

40

2007

19

50

2008

در سال جاري، علاوه بر پذيرش 50 نفر  دانشجوي روزانه ، 30 نفردانشجوی شبانه نيز در اين رشته در مقطع ليسانس  و8 نفر دانشجو در مقطع فوق ليسانس پذيرش داده خواهد شد  ..در حال حاضرنيز  بيش از 150 نفر دانشجو در مقطع ليسانس و8 نفر دانشجو در مقطع فوق ليسانس ويك نفر درمقطع دكترا ‘  در کرسي زبان و ادبيات فارسي مشغول تحصيل هستند.

                                                                                                         حسن ديدبان